Trang trí bàn thờ tổ tiên trong dịp Tết Nguyên đán là một trong những nghi lễ quan trọng nhất, thể hiện lòng thành kính và ước nguyện về một năm mới bình an, phát tài. Trung tâm của bàn thờ không thể thiếu mâm ngũ quả – biểu tượng của sự đầy đủ, sum vầy. Tuy nhiên, từ miền Bắc đến miền Nam, cách bày mâm ngũ quả lại có những đặc trưng riêng biệt, phản ánh văn hóa và điều kiện sinh hoạt của từng vùng. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết để có một mâm ngũ quả vừa đẹp mắt vừa đúng truyền thống nhé!

Mâm ngũ quả truyền thống miền Bắc

Người miền Bắc đề cao sự tinh tế và tuân thủ triết lý Ngũ Hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) khi lựa chọn và sắp xếp trái cây. Một mâm ngũ quả đẹp và đúng chuẩn thường phải đáp ứng đủ 5 màu sắc tương ứng với các hành:

• Kim (trắng): Đại diện bởi các loại quả màu trắng như bưởi, quýt, táo.
• Mộc (xanh lá): Thể hiện qua chuối xanh, dứa, hồng còn xanh.
• Thủy (đen): Có thể là mãng cầu, thanh long (vỏ đen).
• Hỏa (đỏ): Là hồng chín, đào, táo đỏ, ớt.
• Thổ (vàng): Thể hiện qua sung, quất, dưa hấu vàng.

Cách bày mâm ngũ quả miền Bắc thường rất trang trọng và có trật tự. Nải chuối xanh được đặt ở lớp dưới cùng, vừa làm nền vừa mang ý nghĩa "vạn vật gối đầu". Trung tâm mâm là những quả lớn, đẹp như bưởi, phật thủ hoặc quả mãng cầu. Xung quanh sẽ là các loại quả nhỏ hơn như đào, hồng, quýt, táo, được sắp xếp cân đối. Nếu còn chỗ trống, có thể xen kẽ thêm ớt và quất cảnh để tăng màu sắc và hương thơm.

Mâm ngũ quả đơn giản, chân thành miền Trung

Khí hậu khắc nghiệt và đất đai khó khăn khiến hoa quả ở miền Trung không đa dạng như hai miền khác. Do đó, mâm ngũ quả miền Trung mang đậm tính "có gì bày nấy", phản ánh sự giản dị, chân thành và mạnh mẽ của người dân nơi đây. Họ không câu nệ hình thức phức tạp, chỉ cần thành tâm với gia tiên.

Các loại trái cây thường thấy trên mâm ngũ quả miền Trung gồm: thanh long, chuối, dưa hấu, mãng cầu, dứa, sung, cam, quýt. Về cách bày mâm ngũ quả miền Trung, người ta thường đặt quả dứa ở vị trí cao nhất hoặc ở giữa. Xung quanh sẽ là các loại quả như xoài, thanh long, táo, nho, quýt được xếp đều đặn, tạo thành một khối tròn đầy đủ.

Mâm ngũ quả miền Nam với ước mong "sung túc"

Mâm ngũ quả miền Nam được bày với mong muốn "Cầu sung vừa đủ xài", ước cho một năm mới đủ đầy, thịnh vượng. Thông thường, mâm sẽ có 5 loại quả chính: mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài. Các loại quả này được chọn lựa vì tên gọi của chúng mang ý nghĩa tốt lành (ví dụ: "sung" - sung sướng, "đu đủ" - đủ đầy). Cách bày mâm ngũ quả miền Nam rất đặc trưng: những quả lớn, cứng như mãng cầu, đu đủ, dừa được đặt xung quanh hoặc ở lớp dưới. Các quả nhỏ hơn như sung, xoài được đặt lên trên, sắp xếp thành hình tháp hoặc vòng tròn cân đối, tạo cảm giác no ấm. Ngoài ra, người miền Nam còn có thói quen chưng thêm cặp dưa hấu (màu đỏ bên trong, xanh bên ngoài - tượng trưng cho may mắn, thanh bình) ở hai bên hoặc phía trước bàn thờ. Một lưu ý quan trọng: Khi bày mâm ngũ quả, người miền Nam thường tránh những loại quả có tên gọi mang âm tiết không tốt như chuối (chúi nhủi), lê (lê lết), cam/quýt (quýt làm cam chịu).

Dù cách bày có khác biệt, ý nghĩa mâm ngũ quả ở 3 miền đều giống nhau: bày tỏ lòng thành với tổ tiên, cầu mong năm mới bình an, hạnh phúc, sung túc. Hãy lựa chọn phong cách phù hợp với vùng miền và điều kiện của gia đình bạn để có một mâm ngũ quả thật chỉn chu và ý nghĩa!

Nhung Lalyta